Làng chiếu Định Yên, Đình Định Yên hay chợ Định Yên là địa danh gắn bó với tuổi thơ của mình. Đó là quê ngoại, nơi có nghề làm chiếu truyền thống tồn tại hơn 100 năm. Nơi mình lớn lên và quen thuộc với tiếng lạch cạch của từng cái dập, cái chùi từ lúc ngoại dệt chiếu bằng tay, đến tiếng máy dệt của bây giờ đã nuôi kinh tế gia đình mình. Cho đến nay, gia đình mình vẫn bám trụ lai rai với nghề làm chiếu, mặc dù không còn là nghề kính tế chính nhưng vẫn có đồng ra đồng vô.
Làng nghề dệt chiếu Định Yên ở Lấp Vò quê minh đã tồn tại rất lâu và được duy trì, là một nét văn hoá Phi vật thể Quốc gia nhưng rất ít người biết đến. Nghe đến làng chiếu, hầu hết người ta nghĩ đến chiếu Cà Mau hay chiếu cối Nga Sơn. Có lẽ cũng vì địa danh không mấy nổi bật, và cũng là một xã nhỏ.
Xóm nhỏ, làng chiếu “vô danh” quê mình giờ đây đã có bước chuyển mình, đã có nhiều người biết đến. Mình thật sự vui mừng và hạnh phúc, thậm chí xúc động vì điều đó. Còn nhớ mới cách đây 1 năm thôi, khi rủ bạn bè, hay đồng nghiệp về quê chơi và nói về làng chiếu mọi người còn không biết và không hình dung nó là gì và có gì hấp dẫn.
Làng nghề dệt chiếu Định Yên ở Lấp Vò quê minh đã tồn tại rất lâu và được duy trì, là một nét văn hoá Phi vật thể Quốc gia nhưng rất ít người biết đến. Nghe đến làng chiếu, hầu hết người ta nghĩ đến chiếu Cà Mau hay chiếu cối Nga Sơn. Có lẽ cũng vì địa danh không mấy nổi bật, và cũng là một xã nhỏ.
Xóm nhỏ, làng chiếu “vô danh” quê mình giờ đây đã có bước chuyển mình, đã có nhiều người biết đến. Mình thật sự vui mừng và hạnh phúc, thậm chí xúc động vì điều đó. Còn nhớ mới cách đây 1 năm thôi, khi rủ bạn bè, hay đồng nghiệp về quê chơi và nói về làng chiếu mọi người còn không biết và không hình dung nó là gì và có gì hấp dẫn.
Bây giờ thì khác, Làng chiếu Định Yên, Chợ Ma đã được nhiều người biết đến hơn. Từ sau Lật Mặt 6 - Tấm vé định mệnh, gần như khắp cả nước, những ai có xem phim của Lý Hải có biết đến làng chiếu Định Yên, vẻ đẹp yên bình ở vùng quê nhỏ. Có lẽ không chỉ mình, mà những người con Định Yên, Lấp Vò đều sẽ có niềm tự hào và xúc động về điều đó. Lẫn một sự biết ơn đến đạo diễn, diễn viên Lý Hải vì đã mang nét văn hoá, phong cảnh và đặc sắc của làng nghề vốn không ai biết là gì và ở đâu được thể hiện trên phiên bản điện ảnh. Nhờ đó mà Làng chiếu giờ đã “nổi tiếng”.
![[IMG]](https://photo2.tinhte.vn/data/attachment-files/2023/07/6514410_trai-nghiem-oppo-reno10-pro-5g-tinhte-102.jpg)
Sau phim, ngôi Đình Định Yên được xây từ năm 1910 có phần dột mái, rêu phong cũng đã nhận được kinh phí trùng tu và chính quyền địa phương cũng tổ chức các hoạt động văn hoá để quảng bá, thu hút khách du lịch.
Hồi đó, cũng tại sân đình này, người dân Định Yên đổ xô nhau đi xem hội chợ, các đoàn ca nhạc từ Sài Gòn và mua vé, chui rào để nghe Lý Hải hát 😆
Bây giờ, cứ mỗi chiều thứ 7 hàng tuần (bắt đầu từ 14 giờ đến tối) tại khuôn viên Đình Định Yên sẽ có phiên chợ quê. Nơi người dân địa phương đăng ký quầy và bán đủ các loại bánh truyền thống, món ăn đặc sản địa phương,… tổ chức các hoạt động văn hoá dân gian, khu trải nghiệm nghề dệt chiếu,… Hầu hết là những hoạt động văn hoá quen thuộc của người dân Định Yên đời thường và vào các dịp lễ.
Đờn ca tài tử, nét văn hoá đặc trưng và không thể thiếu của người dân Tây Nam bộ. Văn nghệ được phục vụ từ các nghệ sỹ của CLB Đờn ca tài tử huyện Lấp Vò. Bất cứ người dân nào có “máu văn nghệ” đều có thể đăng ký hát cùng.
Khung chiếu truyền thống để khách tham quan trải nghiệm dệt chiếu, không dễ đâu nha. Người dùng bàn dập phải phân bổ đều lực cả 2 tay để chiếc chiếu không bị méo. Người cầm chùi phải biết quắn sợi lác làm sao để đưa qua đầu bên kia mà không bị rơi, đứt và cũng phải nhớ màu sắc.
Dệt chiếu truyền thống phải dùng sợi bố se nhỏ để làm khung cho cả tấm chiếu. Đây là chiếc bàn đạp để se nhiều sợi bố lẻ thành cuộn, gọi là "chấp chăn", thật sự mình cũng không biết từ đúng chính tả, dân quên mình quen miệng gọi vậy.
Để có được thành phẩm phải trải qua nhiều công đoạn: Tước vỏ cây bố - Ngâm nước cho mềm - Dùng bàn bào để tách ra được nhiều sợi mảnh - Dùng bàn đạp để se thành cuộn.
Hồi xưa, hể rảnh là nội mình “chấp chăn” cho ba với mẹ mình dệt chiếu. Sáng làm đồng, chiều tối ngồi dệt cọc cạnh được 3-5 chiếc chiếu. Mình phụ được ở đoạn cho sợi bố thành phẩm ra cuộn lớn, cắt bìa chiếu và làm sạch chiếu. Mỗi chiếc được cho 200 - 500 đồng bỏ ống heo, hoặc mua được mấy cục kẹo bốn mùa.
Hát bội là hoạt động văn nghệ không thể thiếu mỗi dịp cúng đình. Cứ mỗi dịp cúng đình là đoàn hát bội lại về đình “đóng đô” cả tuần lễ. Các nghệ sĩ sinh hoạt cùng người dân vào buổi sáng, chiều thì làm mặt để tối phục vụ. Bà con mê lắm, nhất là các bà, các ông lớn tuổi.
Rạp được dựng giữa sân đình, cứ tầm 5h chiều là có các bà xách chiếu ra trải sẵn, ngồi coi say sưa tới giản tuổng.
Đám con nít tụi mình hồi đó thích hé tấm bạc, cao su phủ dưới sân khấu để xem nghệ sỹ vẽ mặt, nhắc tuồng. Khoái mấy ông đóng vai hề, vẽ mặt vui, còn mấy chú đóng vai ác nhìn sợ. Rồi cũng thích lén lén vuốt 2 sợi râu dài trên mão của nghệ sỹ.
Hết đám đình, đoàn hát dọn ghe đi nơi khác bà con cũng buồn ngang.
Khu này hay nè. Các bé được dạy hát vè, hát dân ca thiếu nhi.
Khu trò chơi dân gian với trò đập niêu đất, kịch tính lắm 😃
Có rất nhiều món bánh, nước, món ăn nhân gian được bày bán theo từng quầy hàng. Tất cả đều tuân thủ vệ sinh và không dùng đồ nhựa.
Anh em biết được bao nhiêu món bánh dưới đây:
Bánh đúc mặn.
Bánh khoai mì nướng.
Bánh khoai mì hấp trộn dừa.
Bánh cam nhân mặn.
Bánh xèo, bún thịt nướng.
Đậu hủ chiên giòn, chấm tương hoặc muối tiêu, ăn kèm rau răm. Món ăn vặt khoái khẩu của mình.
Bánh canh tép, quê các bạn có món này không?
Bột làm bánh canh được dán vào chai sành và dùng cung (dây câu buộc vào 2 đầu miếng tre) để cắt bột thành sợi.
Khu bán quà lưu niệm. Có nhiều sản phẩm được sáng tạo từ sợi lác được bày bán như nón, dép, túi,…
Vào thứ 7, tuần thứ 3 của tháng, địa phương còn có hoạt cảnh chợ Ma, mô tả lại khung cảnh buôn bán chiếu lúc nửa đêm của người dân Định Yên ngày xưa. Hồi đó, thời bà ngoại mình, các gia đình làm chiếu với 1 số lượng đủ nhiều sẽ bơi xuồng, chong đèn dầu mang ra sân chợ đứng tìm lái mua. Buổi sáng chợ bán hàng bình thường, buổi tối khuya đến sáng là thời gian dành cho việc bán chiếu. Do hoạt động giao thương diễn ra vào ban đêm nên được đặt tên là Chợ Ma. Đợt mình về không đúng dịp có hoạt cảnh chợ Ma nên mình lấy hình từ báo Đồng Tháp.
Mình nhớ lúc mình nhỏ xíu đâu đó mẫu giáo, lớp 1, ngoại, mẹ và các dì nửa đêm vẫn còn chở chiếu ra chợ chào bán. Sau này thì hết vì có hợp tác xã, có thương lái chạy xe tải đến gom.
Những năm gần đây, ngày càng nhiều gia đình bỏ nghề làm chiếu, làng chiếu chỉ còn lác đác vài gia đình duy trì tiếng lách cách của khung chiếu (truyền thống) và máy dệt (hiện đại). “Làm chiếu không có lời” nên người trẻ thì bỏ quê lên Sài Gòn làm công nhân, người lớn tuổi kiếm việc làm nông,… Phần vì không có đầu ra, phần vì các công đoạn vất vả, tốn nhiều chi phí nhưng giá thành không cao.
Để có được 1 chiếc chiếu thành phẩm, người thợ phải trải qua các công đoạn: lựa sợi lác - nhuộm màu cho lác - Phơi lác cho khô - Dệt chiếu - Phơi chiếu (phải phơi dưới ánh nắng) - Cắt bìa và dọn những sợi lác thừa trên bề mặt - May bìa bằng vải đỏ - Đánh bóng chiếu.
Khi thương lái đến mua họ sẽ đánh giá và xếp loại chiếu qua màu sắc, bông chiếu (hoa văn) - số ký - độ khô, dẻo của chiếu. Mỗi loại sẽ có giá khác nhau, chiếu không đạt sẽ bị dạt và có giá thấp, nhưng người thợ vẫn buộc lòng phải bán.